Şanghay İşbirliği Örgütü 25. yılında Bişkek’te toplandı
Kırgızistan’ın başkenti Bişkek, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün kuruluşunun 25. yılına denk gelen önemli zirveye ev sahipliği yapıyor. Rusya, Çin ve Hindistan başta olmak üzere üye ülkelerin liderlerinin katıldığı toplantıda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres de yer alıyor. Zirvede örgütün geçen çeyrek asırlık süreci değerlendirilecek, yeni dönemde güvenlik, ekonomi ve bölgesel işbirliğine ilişkin hedefler masaya yatırılacak.
Şanghay Beşlisi’nden 10 üyeli örgüte
Şanghay İşbirliği Örgütü’nün temelleri 1996 yılında Çin, Rusya, Kırgızistan, Tacikistan ve Kazakistan’ın sınır güvenliği ve silahsızlanma amacıyla oluşturduğu Şanghay Beşlisi ile atıldı.
2001 yılında Özbekistan’ın da katılımıyla bugünkü adını alan örgüt, terörizm, ayrılıkçılık ve köktencilikle mücadeleyi temel hedefleri arasına aldı.
ŞİÖ daha sonraki yıllarda genişledi. Hindistan ve Pakistan 2017’de, İran 2023’te, Belarus ise 2024’te örgüte katıldı. Böylece üye sayısı 10’a yükseldi.
Türkiye, Mısır, Azerbaycan ve Suudi Arabistan’ın da aralarında bulunduğu 15 ülke ise ŞİÖ çalışmalarına diyalog ortağı statüsüyle katılıyor.
Türkiye 2012’den bu yana diyalog ortağı
Türkiye, Şanghay İşbirliği Örgütü’ne 2012 yılında “diyalog ortağı” olarak dahil oldu. Ankara’nın ŞİÖ ile geliştirdiği ilişkiler, Türkiye’nin Asya açılımının önemli başlıklarından biri haline gelirken özellikle Batı ile ilişkilerin sorunlu olduğu dönemlerde NATO ve Avrupa Birliği çevrelerinde “eksen kayması” tartışmalarını da beraberinde getirdi.
3,5 milyarlık nüfusu kapsıyor
ŞİÖ üyesi ülkelerin toplam nüfusu yaklaşık 3,5 milyara ulaşıyor. Örgüt, kapsadığı geniş coğrafya, yer altı kaynakları, nüfus büyüklüğü, nükleer kapasite ve askeri güç açısından dünyanın dikkat çeken uluslararası oluşumlarından biri konumunda bulunuyor.
Rusya ve Çin, örgütü Avrasya’daki konumlarını güçlendirmek için kullanırken Hindistan, Pakistan, İran ve Orta Asya ülkeleri de farklı güvenlik ve dış politika hedefleri doğrultusunda ŞİÖ içerisinde yer alıyor.
Gündemde yapay zeka ve nükleer güvenlik de var
Bişkek Zirvesi’nin gündemi yalnızca geleneksel güvenlik konularıyla sınırlı değil. Liderlerin nükleer güvenlik, enerji güvenliği, uyuşturucu ticaretiyle mücadele, iklim değişikliğine karşı ortak politikalar ve yapay zeka alanında işbirliği konularını ele alması bekleniyor. Çince ve Rusçanın yanı sıra İngilizcenin de örgütün resmi dilleri arasına dahil edilmesi planlanıyor.
Bağımsız ödeme sistemi masada
Zirvenin ekonomi gündeminde bağımsız ödeme sistemi ve ŞİÖ Gelişim Bankasının oluşturulması da bulunuyor. Bu yöndeki karar daha önce alınmasına rağmen Batı’nın yaptırım ihtimali ve kullanılacak para birimi konusunda yaşanan görüş ayrılıkları nedeniyle henüz önemli bir ilerleme sağlanamadı.
Erdoğan’dan yoğun diplomasi trafiği
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın zirve kapsamında bir dizi ikili görüşme gerçekleştirmesi bekleniyor. Erdoğan’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ile bir araya gelmesi planlanıyor.
Erdoğan-Putin görüşmesinde Ukrayna savaşı, Karadeniz’de güvenli seyrüsefer, Türk gemilerine yönelik saldırılar ile Türkiye-Rusya ilişkilerindeki enerji, ticaret ve turizm konularının ele alınması bekleniyor.
Başkanlık Pakistan’a geçecek
Kırgızistan, Bişkek Zirvesi’nin ardından Şanghay İşbirliği Örgütü dönem başkanlığını Pakistan’a devredecek.
25 yılda bölgesel bir güvenlik platformundan uluslararası ve bölgesel meselelerin tartışıldığı geniş bir yapıya dönüşen ŞİÖ’nün önündeki temel konular arasında ise üye ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları, ekonomik entegrasyonun sınırlı kalması ve ortak güvenlik mekanizmalarının yeterince gelişmemesi bulunuyor.
Kaynak: NationalTurk
