İngiltere’de yakıt paniği!
İngiltere‘de dizel fiyatları tarihi zirveye çıkarken, ülkenin acil durum yakıt stoklarının yalnızca 42 günlük ithalatı karşılayabilecek seviyeye gerilediği öne sürüldü.
Sky News Ekonomi ve Veri Editörü Ed Conway, İngiltere’nin olası bir tedarik krizine karşı Avrupa’nın en kırılgan ülkelerinden biri haline geldiğini söyledi.
İngiltere‘de dizelin ortalama litre fiyatı 28 Eylül itibarıyla 199,18 peniye ulaştı. Böylece Haziran 2022’de kaydedilen 199,09 penilik önceki rekor aşılmış oldu.
RAC, fiyatlardaki yükselişin yalnızca sürücüleri değil, dizel kullanan kamyonlar ve ticari araçlar üzerinden mal ve hizmet fiyatlarını da etkileyebileceği uyarısında bulundu.
Sky News’ten Ed Conway’ın aktardığı verilere göre İngiltere’nin acil durum dizel rezervi, yaklaşık 42 günlük ithalatı karşılayabilecek seviyede bulunuyor.
Conway, Japonya’nın bin günü aşan stok kapasitesine sahip olduğunu, Almanya, Fransa, İspanya, İtalya, Belçika ve Hollanda gibi Avrupa ülkelerinin de İngiltere’den daha yüksek rezervlere sahip olduğunu belirtti.
Avustralya’nın yaklaşık 31 günlük stokla daha düşük seviyede bulunduğunu aktaran Conway, İngiltere’nin de 42 günlük rezervle listenin alt sıralarında yer aldığını söyledi.
Conway, İngiltere’nin dizel stok kapasitesinin geçmiş yıllara göre ciddi biçimde gerilediğine dikkat çekti.
2000’li yılların başında rezervlerin 100 günlük ithalatın üzerinde olduğunu belirten Conway, ülkedeki rafinerilerin zaman içinde kapanmasının stok seviyelerindeki düşüşte etkili olduğunu savundu.
Conway, özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki kriz ve küresel tedarik riskleri dikkate alındığında mevcut seviyelerin İngiltere’nin hazırlık kapasitesine ilişkin soru işaretleri yarattığını söyledi.
İngiliz hükümeti ise şu aşamada akaryakıt istasyonlarında bir arz sıkıntısı bulunmadığını belirtiyor.
Enerji Güvenliği ve Net Sıfır Bakanlığı, benzin ve dizel sevkiyatlarının normal şekilde sürdüğünü, satış, teslimat ve stok seviyelerinin sektörle birlikte yakından izlendiğini açıkladı.
İngiltere Maliye Bakanı John Healey de ülkenin “ihtiyaç duyduğu stoklara sahip olduğunu” söyledi ve ABD ile dizel tedariki konusunda görüşmelerin sürdüğünü belirtti.
Yakıt fiyatlarındaki yükselişte Orta Doğu’daki çatışmaların petrol üretimi ve sevkiyatına etkisi öne çıkıyor.
Sky News’e göre ABD’nin dizel ihracatını sınırlamasına yönelik olası bir adım da İngiltere açısından yeni bir risk oluşturabilir.
Uzmanlar, petrol fiyatlarında kalıcı bir düşüş yaşanmadığı sürece İngiltere’deki dizel fiyatlarının yüksek seviyelerde kalabileceği uyarısında bulunuyor.
İngiltere hükümetinin büyük çaplı bir yakıt arzı krizine karşı hazırladığı Ulusal Yakıt Acil Durum Planı (National Emergency Plan for Fuel – NEP-F), krizin ağırlaşması halinde akaryakıt satışlarının sınırlandırılmasına kadar uzanan bir dizi önlem içeriyor.
Enerji Güvenliği ve Net Sıfır Bakanlığı tarafından hazırlanan ve son olarak 2024’te güncellenen plana göre hükümet, öncelikle piyasaya müdahaleyi sınırlı tutan tedbirleri uygulamayı amaçlıyor. Ancak ülke genelinde ciddi bir yakıt kıtlığı ortaya çıkması halinde 1976 tarihli Enerji Yasası kapsamındaki olağanüstü yetkiler kullanılarak yakıtın kimlere, ne miktarda ve hangi koşullarda satılacağı kontrol edilebiliyor.
Planın en dikkat çekici maddelerinden biri “Maximum Purchase Scheme”, yani “Azami Satın Alma Programı”.
Bu sistem devreye sokulursa benzin istasyonlarında sürücülerin her ziyaretlerinde satın alabilecekleri yakıt miktarına üst sınır getirilebiliyor. Hükümet, böylece sınırlı yakıtın az sayıda kişi tarafından yüksek miktarlarda satın alınmasını önleyerek daha fazla sürücünün yakıta erişmesini hedefliyor.
Aynı düzenleme kapsamında akaryakıt istasyonlarının benzin ve dizel satabileceği saatler de sınırlandırılabiliyor. Bu yönüyle sistem, klasik anlamda kişiye özel kupon dağıtılan bir karne uygulaması olmasa da yakıt tüketiminin merkezi olarak sınırlandırılmasına dayanan bir “karneleme” mekanizmasına benziyor.
Ağır bir arz krizinde bazı akaryakıt istasyonları “Designated Filling Station” olarak belirlenebiliyor. Bu istasyonlarda ambulans, polis ve diğer acil ve kritik hizmet araçlarına yakıt konusunda öncelik tanınması öngörülüyor.
Hükümet ayrıca petrol şirketleri ve dağıtım firmalarına yakıt sevkiyatında kritik kamu hizmetlerini öne alma talimatı verebiliyor. Acil servisler, enerji ve su gibi altyapı hizmetleri ile toplu taşıma bu kapsamda öncelikli sektörler arasında bulunuyor.
Plan kapsamında “Commercial Distribution Scheme” adı verilen başka bir mekanizma da bulunuyor.
Bu uygulamayla hükümet, dizel yakıtın ticari araçlara tahsisinde öncelik sistemi kurabiliyor. Amaç, özellikle gıda ve sağlık sektörlerinde kritik tedarik zincirlerinin kesintiye uğramasını önlemek.
Böylece yakıt kıtlığının ağırlaşması halinde özel otomobillerin tüketimi sınırlandırılırken, marketlere ürün taşıyan kamyonlar veya sağlık sisteminin tedarikinde kullanılan ticari araçlar daha öncelikli hale gelebiliyor.
Hükümet, küresel petrol arzında ciddi kesinti yaşanması halinde İngiltere’nin bulundurmakla yükümlü olduğu acil petrol stoklarını da piyasaya sürebiliyor.
Bunun yanı sıra yedek yakıt tankerlerinin kullanılması, gerektiğinde askeri personelin tanker sürücüsü olarak görevlendirilmesi ve yakıt taşıyan sürücüler için çalışma süresi kurallarının geçici olarak esnetilmesi de plandaki seçenekler arasında yer alıyor.
İngiltere hükümeti, bu önlemlerin yalnızca “ciddi ve yaygın” bir petrol arzı kesintisi durumunda değerlendirileceğini ve hangi önlemin uygulanacağına ulusal düzeyde karar verileceğini belirtiyor.
Kaynak: NationalTurk
