Güney Asya’nın su kaynakları açısından hayati önem taşıyan Himalayalar’da iklim değişikliğinin etkileri giderek ağırlaşıyor. Nepal ve Tibet’te 1300’den fazla kişinin hayatını kaybettiği sellerin ardından yayımlanan yeni araştırma, buzulların erime hızından yüksek dağ yamaçlarının istikrarsızlaşmasına kadar birçok riskin aynı anda büyüdüğünü gösterdi.
Himalayalar’da buzulların erime hızı yüzde 65 arttı
Systemiq tarafından Integrated Mountain Initiative iş birliğiyle hazırlanan ve ICIMOD ile GB Pant National Institute of Himalayan Environment’ın teknik katkı sunduğu rapora göre Himalaya buzulları, 10 yıl öncesine kıyasla yüzde 65 daha hızlı kütle kaybediyor.
Buna karşın Himalaya-Karakurum bölgesindeki yaklaşık 40 bin buzuldan yalnızca 21’i uzun süreli ve ayrıntılı şekilde takip ediliyor.
Araştırmacılar, bu veri eksikliğinin hızla değişen dağ ekosistemindeki riskleri önceden tespit etmeyi zorlaştırdığına dikkat çekiyor.
Büyüyen buzul gölleri yeni tehlike oluşturuyor
Buzullar geri çekildikçe geride kaya ve buz birikintileriyle çevrili göller bırakıyor. Bu doğal setlerin çökmesi halinde büyük miktarda su kısa sürede aşağı bölgelere ulaşabiliyor.
Hindistan hükümetinin 2025’te yaptığı değerlendirmede incelenen 189 yüksek riskli buzul gölünden 56’sı “çok yüksek riskli” olarak sınıflandırıldı. Merkezi Su Komisyonunun ise Himalaya havzalarında 10 hektardan büyük 2 bin 485 buzul gölünü izlediği bildirildi.
Sikkim’de 2023 yılında meydana gelen buzul gölü taşkınında en az 70 kişi hayatını kaybetmiş, yollar, köprüler ve hidroelektrik tesisleri ağır hasar görmüştü. Uttarakhand’da 2021’de yaşanan büyük selde ise 200’den fazla kişi yaşamını yitirmişti.
Yüz milyonlarca insanın su kaynağı
Himalayalar, Güney Asya’daki yüz milyonlarca insanın yaşamını sürdürdüğü nehirleri besleyen dev bir doğal su sistemi olarak öne çıkıyor.
ICIMOD’a göre Hindu Kush-Himalaya nehir havzalarının büyük bölümünde yüzyılın ortalarına doğru “zirve su” noktasına ulaşılacak. Bu aşamadan sonra buzullar küçüldükçe erime suyunun da azalmaya başlaması bekleniyor.
Araştırma, Himalaya kaynaklı suyun Hindistan ekonomisinin yaklaşık yüzde 20’sini desteklediğini; buğday, pirinç ve çay üretiminden hidroelektrik ve turizme kadar birçok alanın bu sisteme bağlı olduğunu tahmin ediyor.
Eriyen buzulların üçte birinde siyah karbon etkisi
Rapora göre Himalaya buzullarındaki erimenin yaklaşık üçte biri siyah karbon kirliliğiyle bağlantılı olabilir.
Özellikle ovalardaki tuğla fırınlarından yayılan kurumun kar ve buz yüzeylerine çökerek daha fazla güneş ışığı emilmesine ve erimenin hızlanmasına yol açtığı belirtiliyor.
Araştırmacılar, sera gazlarının aksine siyah karbon salımının bölge ülkelerinin doğrudan müdahale edebileceği sorunlardan biri olduğuna dikkat çekiyor.
“Yüz milyonlarca insan bu dağlara bağlı”
İklim ekonomisti Lord Nicholas Stern, Himalayaları “Üçüncü Kutup” olarak nitelendirerek Arktik ve Antarktika’dan farklı olarak bu bölgenin aşağısında yüz milyonlarca insanın yaşadığını vurguladı.
Systemiq Kıdemli Direktörü Arushi Chopra ise Himalayaların kritik bir eşiğe yaklaştığını belirterek milyonlarca insanın yaşamı ve geçim kaynaklarının risk altında olduğunu söyledi.
Raporda siyah karbon emisyonlarının azaltılması, buzul gözlemlerinin genişletilmesi, erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi ve dağ turizminin yeniden planlanması dahil 10 öncelikli değişim öneriliyor.
Kaynak: NationalTurk
