Dünya’da Neler Oldu, 28 Eylül 2026 Basın Özeti
Dünyada basın özetinin ana gündem maddesi, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 81. oturumu oldu. Toplantı dünya liderlerini New York’ta bir araya getirirken Orta Doğu’daki savaş, Rusya-Ukrayna savaşı, enerji güvenliği ve yapay zekâ haftanın diğer gündem başlıklarını oluşturdu. Liderlerin temaslarında özellikle İran-ABD çatışmasının sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden güvenli şekilde açılması öne çıktı.
Savaş ve diplomasi: İran savaşı BM’nin merkezinde
Basın Özetine BM Genel Kurulu ile başlıyoruz. Donald Trump 22 Eylül’deki BM Genel Kurulu konuşmasında İran’a karşı son derece sert bir çizgi çizerek, anlaşma sağlanmaması halinde askeri tırmanmanın devam edebileceği mesajını verdi. Aynı konuşmada Rusya-Ukrayna savaşının sona erdirilmesi için diplomatik girişimlerini sürdüreceğini söyledi.
Buradaki önemli değişiklik şu: İran savaşı artık yalnız Washington-Tahran meselesi değil; dünya enerji ve gıda güvenliğinin ana sorunlarından biri haline geldi. Financial Times, enerji şokunun devletleri yakıt sübvansiyonlarına yönelttiğini ve artık 90’dan fazla ülkenin tüketiciyi enerji fiyatlarından korumaya yönelik bir destek mekanizması uyguladığını bildiriyor.
Hürmüz’deki belirsizlik devam ettiği için petrol ve özellikle dizel fiyatları dünya ekonomisinin kırılgan noktası olmaya devam ediyor.
Ukrayna-Rusya savaş stratejisini değiştiriyor
Rusya’nın yeni hava saldırısı kampanyası artık yalnız enerji tesislerini veya askeri hedefleri değil, Ukrayna’nın ekonomik üretim kapasitesini sistematik biçimde hedef alıyor: depolar, çelik tesisleri, limanlar, demiryolları ve üretim altyapısı vuruluyor. FT’nin hesaplamasına göre saldırılar Kiev yönetimini şimdiden 1,5 milyar doların üzerinde vergi gelirinden mahrum bıraktı.
28 Eylül sabahında da saldırılar sürdü. Kiev ve başka kentlerdeki yeni Rus füze ve drone saldırılarında en az sekiz kişi öldü.
Netanyahu’nun BM konuşmasında büyük protesto
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, 24 Eylül’de BM Genel Kurulu’nda İsrail’in Gazze ve bölgedeki askeri operasyonlarını savundu. Netanyahu konuşurken çok sayıda ülkenin temsilcisi salonu terk etti.
Aynı hafta ABD Başkanı Trump’ın öncülüğündeki Gaza’nın yeniden imarı planı da açıklandı. Yaklaşık 2,45 milyar dolarlık plan 66 farklı altyapı ve ekonomik kalkınma programını içeriyor ancak ateşkes konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle uygulanmasına ilişkin belirsizlik sürüyor.
ABD-Çin: Trump-Xi zirvesinin asıl mesajı: rekabet devam edecek ama kontrol altında
Haftanın stratejik açıdan en önemli diplomatik olayı Xi Jinping’in 23–25 Eylül ABD ziyareti oldu.
24 Eylül’deki Beyaz Saray görüşmesinde iki lider ticaret, yapay zekâ, teknoloji ve güvenlik konularını ele aldı. Xi, ABD–Çin rekabetinin “sağlıklı” tutulması gerektiğini ve iki ülkenin ordularının kriz önleme mekanizmalarını güçlendirmesi gerektiğini söyledi. Donald Trump da iki ülkenin küresel meselelerde birlikte çalışabileceğini vurguladı.
Zirve öncesinde Çin ayrıca ABD, Kanada ve Meksika’ya gönderilen iki yeni sentetik uyuşturucu öncül kimyasalını ihracat iznine bağladı. Böylece Çin’in kontrol listesinde bu kategorideki kimyasalların sayısı 18’e çıktı. Fentanil meselesi uzun süredir Washington-Pekin ilişkilerinin en gergin konularından biri.
ABD ile Çin arasında stratejik rekabet bitmiyor. Ancak iki taraf da bu rekabetin askeri veya ekonomik kontrolden çıkmasını istemediğinin sinyalini veriyor.
Avrupa-Arktik: Grönland meselesinde önemli anlaşma
Basın özetinin bir diğer konu başlığı yine Donald Trump oldu. Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen 22 Eylül’de New York’ta üçlü güvenlik anlaşması imzaladı.
Anlaşmayla ABD’nin Grönland’daki askeri varlığı genişletilecek; Narsarsuaq ve Mestersvig’de iki yeni askeri üs kurulmasına ve ABD’nin “Golden Dome” füze savunma altyapısının adaya yerleştirilmesine olanak sağlanıyor. Buna karşılık Washington, Grönland’ı ABD toprağı haline getirme yönündeki girişiminden vazgeçiyor.
Ekonomi: İlginç paradoks: gelişmekte olan ülkeler rekor borçlanıyor
Financial Times’ın dikkat çekici haberine göre İran savaşı, yükselen enerji fiyatları ve yüksek küresel faizlere rağmen gelişmekte olan ülkeler rekor hızda döviz cinsi tahvil ihraç ediyor.
Yani yatırımcılar jeopolitik risklere rağmen gelişmekte olan ülke borcuna güçlü talep gösteriyor.
Bu özellikle Türkiye açısından takip edilmesi gereken bir gösterge: uluslararası yatırımcıların risk iştahının tamamen kaybolmadığını gösteriyor.
Buna karşılık ABD’de enerji maliyeti siyasi problem haline geldi. Cumhuriyetçi bazı senatörler Trump yönetiminden ABD dizel ihracatını yasaklamasını istiyor. İran savaşı nedeniyle yükselen yakıt fiyatlarının kasım ara seçimleri öncesinde özellikle kırsal bölgelerde tepki yarattığı belirtiliyor.
İklim ve afet: Yeni El Niño gıda fiyatlarını tehdit ediyor
Basın özetinin en önemli konularından bir diğeri de iklim konusu oldu. AP’nin iklim dosyasına göre Pasifik’te çok güçlü bir El Niño oluşuyor ve etkilerinin aralık ayında zirveye ulaşması bekleniyor.
Özellikle Güneydoğu Asya’da kuraklık, sıcak hava dalgaları, orman yangınları ve Mekong havzasında düşük su seviyeleri görülmeye başladı. Bu durum pirinç ve palm yağı gibi dünya gıda ticaretinin kritik ürünlerini etkileyebilir.
Enerji ve gübre fiyatları zaten İran savaşı nedeniyle yüksek olduğundan, El Niño’nun tarımsal üretimi azaltması durumunda enerji krizinin yanına gıda enflasyonu eklenebilir.
Dujuan Tayfunu Japonya’yı vurdu
Japonya’da ise Typhoon Dujuan’ın getirdiği aşırı yağış ve heyelanlarda en az dört kişi öldü, altı kişi kayboldu; yaklaşık 45 bin hanede elektrik kesintisi yaşandı.
Vietnam’da da aşırı yağışlar 2.000’den fazla evi su altında bıraktı ve 10.000 hektardan fazla tarım alanına zarar verdi.
Tayland’da sel alarmı
Tayland’ın başkenti Bangkok, hafta sonundaki yoğun yağışların ardından sel felaketiyle mücadele etti. Kentte bazı bölgelerde tahliye merkezleri kullanılırken doğu bölgelerinde yükselen rezervuar seviyeleri nedeniyle yeni tahliye kararları alındı. Bazı bölgelerde iki-üç günde 320 milimetreye ulaşan yağış kaydedildi.
Meksika’ya Hurricane Polo tehdidi
Pasifik’te ilerleyen Hurricane Polo, haftanın sonunda Meksika’nın Baja California Sur bölgesine doğru ilerledi. Fırtınanın 28 Eylül’de karaya ulaşması beklenirken bölgede şiddetli yağış, yüksek dalga ve sel uyarıları yapıldı.
Spor: Dünya bisikletinde 33 yıllık bekleyiş sona erdi
Basın Özetinin finalini ise spora ayırdık.
Montreal’deki Dünya Yol Bisikleti Şampiyonası’nda Brandon McNulty erkekler yol yarışını kazandı.
28 yaşındaki Amerikalı, bitime 32 km kala yaptığı atağı koruyarak Michael Matthews ve Mathieu van der Poel’ün önünde dünya şampiyonu oldu. Bu, ABD’nin erkekler elit yol yarışındaki 33 yıllık şampiyonluk bekleyişini sona erdirdi.
Formula 1’de ise Bakü’de George Russell kazandı. Max Verstappen ikinci, Isack Hadjar üçüncü oldu. Şampiyona lideri Kimi Antonelli sıralama turlarındaki kazasına rağmen 16. sıradan başlayıp beşinciliğe yükseldi; Russell farkı 66 puana indirdi.
Bakü GP’sinin alışılmadık biçimde cumartesi yapılmasının nedeni de ilginç: 27 Eylül, Azerbaycan’ın 2020 Karabağ savaşında ölen askerleri andığı Anma Günü olduğu için yarış bir gün öne alındı.
Kaynak: NationalTurk
