BM’den Türkiye’ye iklim uyarısı: Emisyonlar artıyor, 1,5 derece hedefi tehlikede
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın yeni raporu, küresel ısınmayı 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefinin giderek zorlaştığını ortaya koydu. Türkiye, sera gazı emisyonları artışını sürdüren G20 ülkeleri arasında yer alırken mevcut iklim hedeflerinin emisyonları azaltmak için yeterince iddialı olmadığı uyarısı yapıldı.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), 21 Ekim’de yayımladığı 2026 Emisyon Açığı Raporu’nda dünya genelindeki iklim politikalarının Paris Anlaşması hedeflerini karşılamaktan uzak olduğunu açıkladı. Rapora göre ülkeler, sera gazı salımlarını azaltmak için açıkladıkları taahhütleri yerine getirse bile küresel sıcaklık artışını 2 derecenin altında tutmakta zorlanıyor.
Mevcut politikaların sürmesi halinde küresel sıcaklık artışının yüzyılın sonunda yaklaşık 2,6 ila 3,1 dereceye ulaşabileceği belirtiliyor. Bu tablo, sanayi öncesi döneme kıyasla sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlamayı amaçlayan Paris Anlaşması hedefi açısından ciddi bir risk oluşturuyor.
Raporda Türkiye de özel olarak ele alınıyor. Türkiye’nin sera gazı emisyonlarını artırmayı sürdürmesi ve 2035 için belirlediği iklim hedefinin mevcut politikalar altında beklenen emisyon seviyesinin üzerinde kalması, dikkat çekilen başlıklar arasında yer alıyor.
Türkiye’nin sera gazı emisyonları artıyor
UNEP raporuna göre Türkiye, emisyonları artış eğiliminde olan G20 ülkeleri arasında bulunuyor. Türkiye’nin sera gazı emisyonlarının 2025 yılında yaklaşık 24,4 milyon ton CO₂ eşdeğeri arttığı tahmin ediliyor.
Türkiye’nin 2035 yılı için açıkladığı 643 milyon tonluk emisyon hedefi de raporda değerlendiriliyor. UNEP, mevcut politikalar altında ortaya çıkması beklenen emisyon seviyesinin bu hedefin üzerinde kaldığına işaret ediyor.
BM raporuna göre Türkiye, ilave iklim politikaları geliştirmeden de mevcut emisyon hedefini karşılayabilecek bir görünüm sergiliyor. Bu durum, belirlenen hedefin emisyon azaltımı bakımından yeterince iddialı olmadığı yönündeki değerlendirmeyi güçlendiriyor.
Türkiye’nin durumu, emisyonlarını azaltma eğilimindeki Avrupa Birliği, Birleşik Krallık, Japonya ve Kanada gibi ekonomilerle karşılaştırıldığında daha belirgin hale geliyor. UNEP, Türkiye ve Rusya’yı mevcut politikalarla karşılaştırıldığında iklim hedeflerinin sınırlı bir azaltım çabası gerektirdiği ülkeler arasında gösteriyor.
1,5 derece hedefi için zaman daralıyor
Paris Anlaşması, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme kıyasla 2 derecenin oldukça altında tutmayı ve 1,5 dereceyle sınırlandırmak için çaba göstermeyi hedefliyor. Ancak ülkelerin mevcut politikaları ve emisyon azaltım taahhütleri, bu hedeflere ulaşmak için yeterli görünmüyor.
UNEP, küresel emisyonların gerekli hızda düşmediğini ve ülkelerin vaatleriyle bilimsel gereklilikler arasında büyük bir açık bulunduğunu vurguluyor.
Raporda, küresel sıcaklık artışının yüzyıl ortalarında 1,7 ila 1,8 derece civarında zirve yaptıktan sonra düşürülebilmesi için emisyonların 2040 yılına kadar yaklaşık yüzde 70 azaltılması gerektiği belirtiliyor.
Mevcut ulusal iklim taahhütlerinin ise dünyanın yaklaşık 2,6 derecelik bir ısınma senaryosuna doğru ilerlemesine neden olduğu değerlendiriliyor.
Sıcaklık artışının 1,5 dereceyi aşması, iklim krizinin etkilerinin daha da ağırlaşması anlamına geliyor. Aşırı sıcaklar, kuraklık, şiddetli yağışlar, seller ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi riskler, küresel ısınmanın her ilave dereceyle birlikte daha ciddi sonuçlar doğurabileceğine işaret ediyor.
Fosil yakıt planları iklim hedefleriyle çelişiyor
BM raporunun dikkat çektiği bir diğer sorun, ülkelerin iklim hedefleri ile enerji politikaları arasındaki çelişki. Birçok ülke net sıfır emisyon hedefleri açıklamasına rağmen petrol, doğal gaz ve kömür üretimini artırmaya yönelik planlarını sürdürüyor.
UNEP, fosil yakıtlara yönelik üretim planlarının küresel iklim hedefleriyle uyumlu olmadığını ve emisyon azaltımını zorlaştırdığını belirtiyor.
Enerji üretiminde kömür, petrol ve doğal gazın ağırlığının azaltılması, iklim hedeflerine ulaşılabilmesi açısından temel öncelikler arasında gösteriliyor. Bununla birlikte enerji güvenliği, sanayi üretimi ve ekonomik büyüme gibi faktörler, ülkelerin dönüşüm sürecini karmaşık hale getiriyor.
Yenilenebilir enerji kömürü geride bıraktı
BM raporunda karamsar tabloya rağmen enerji dönüşümünde kaydedilen ilerlemeye de dikkat çekiliyor. 2025 yılında yenilenebilir kaynaklardan üretilen elektrik, küresel ölçekte ilk kez kömürden elde edilen elektriği geride bıraktı.
Verilere göre yenilenebilir enerji kaynakları 10.730 teravatsaat elektrik üreterek küresel üretimin yüzde 33,8’ini oluşturdu. Kömürden elde edilen elektrik ise 10.476 teravatsaatte kaldı ve toplam üretimin yüzde 33’ünü meydana getirdi.
Güneş ve rüzgâr enerjisindeki büyüme, enerji sektöründeki dönüşümün önemli itici güçlerinden biri olarak öne çıkıyor. UNEP’in hesaplamalarına göre güneş ve rüzgâr enerjisi, 2025 yılında yaklaşık 4,1 milyar ton CO₂ salımının önlenmesini sağladı.
Bu gelişmeler, yenilenebilir enerji teknolojilerinin yaygınlaşmasının emisyonların azaltılması açısından önemli bir potansiyel taşıdığını gösteriyor. Ancak rapor, temiz enerjideki büyümenin küresel sıcaklık artışını Paris Anlaşması’yla uyumlu seviyelere indirmek için tek başına yeterli olmadığını vurguluyor.
En büyük sorumluluk G20 ülkelerinde
Küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık dörtte üçünden sorumlu olan G20 ülkeleri, iklim krizinin geleceği açısından belirleyici konumda bulunuyor. Bu ülkelerin enerji, sanayi, ulaşım ve iklim politikalarında atacağı adımlar, emisyonların önümüzdeki yıllarda hangi yönde ilerleyeceğini büyük ölçüde etkileyecek.
UNEP’e göre 1,5 derece hedefi giderek zorlaşsa da daha yüksek sıcaklık artışlarının önüne geçmek için atılabilecek adımlar hâlâ bulunuyor. Bunun için emisyon azaltım hedeflerinin güçlendirilmesi, fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılması ve temiz enerji yatırımlarının hızlandırılması gerekiyor.
Türkiye açısından ise raporun ortaya koyduğu temel soru, mevcut iklim taahhütlerinin yalnızca karşılanmasının mı hedefleneceği, yoksa emisyonların gerçek anlamda düşürülmesini sağlayacak daha güçlü politikaların mı devreye alınacağı.
BM’nin uyarısı, iklim krizinin etkilerini sınırlandırmak için açıklanan hedeflerin yeterli olmadığını; bu hedeflerin somut, ölçülebilir ve hızlı emisyon azaltımlarıyla desteklenmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor.
Kaynak: NationalTurk
