Azerbaycan’da okullarda başlayan başörtüsü tartışması, eğitim hakkı, dini özgürlük ve devletin laiklik anlayışının nerede başlayıp nerede bittiğine ilişkin daha geniş bir tartışmanın merkezine yerleşti. Eylül ve ekim aylarında öğrenci ve öğretmen kıyafetlerine ilişkin alınan kararların ardından başörtülü kızların bazı okullara alınmadığı, bazı öğretmenlerden ise başörtülerini çıkarmalarının istendiği yönündeki görüntü ve açıklamalar peş peşe geldi. Böylece karar metninde adı geçmeyen başörtüsü, uygulamanın en tartışmalı konusu haline geldi.
Kararda “başörtüsü” yok, uygulamada tartışmanın merkezinde
Azerbaycan Bakanlar Kurulu tarafından kabul edilen düzenleme, okul kıyafetlerinin genel eğitimin “dünyevilik” ilkesine uygun olmasını ve forma bütünlüğünü bozan ek giyim unsurlarına izin verilmemesini öngörüyor.
Başörtüsü ya da hicabın adı düzenlemede doğrudan yer almıyor. Buna rağmen bazı okullarda başörtülü öğrencilerin içeri alınmaması, ailelerin ve öğrencilerin bu düzenlemeyi fiili bir yasak olarak değerlendirmesine neden oldu.
Tartışmanın temel noktası da burada ortaya çıkıyor: Devlet bunu ortak okul kıyafeti ve laik eğitim düzeninin bir parçası olarak tanımlarken, başörtülü öğrenciler açısından uygulamanın sonucu okula girebilmek için dini kıyafetlerinden vazgeçmek anlamına geliyor. Yapıştırılan metin
Öğrenciler arkadaşları için derslere girmedi
Uygulamaya karşı en dikkat çekici tepkiler doğrudan öğrencilerden geldi.
Bakü’deki bazı okullarda öğrenciler, başörtülü sınıf arkadaşlarının okula alınmamasına tepki göstererek derslere girmedi. Benzer görüntüler Masallı ve Celilabad gibi farklı bölgelerden de geldi.
Bazı veliler ise yalnızca kız çocuklarını değil, erkek çocuklarını da okula göndermeyeceklerini belirterek boykot çağrısı yaptı.
Bu tablo, tartışmanın yalnızca başörtüsü kullanan öğrencilerle sınırlı kalmadığını; sınıf arkadaşları, aileler ve okul ortamının tamamını etkileyen bir meseleye dönüştüğünü gösterdi.
Azerbaycan’da öğretmenlerden de başörtülerini çıkarmaları istendiği iddia edildi
6 Ekim’de öğretmenlerin kıyafetlerine ilişkin düzenlemelerin de yürürlüğe girmesiyle tartışma yeni bir boyut kazandı.
Sumgayıt’taki bazı öğretmenler, kendilerinden başörtülerini çıkarmalarının ya da istifa etmelerinin istendiğini ileri sürdü. Bakü’de de benzer uygulamalara ilişkin iddialar gündeme geldi.
Öğretmenler açısından mesele bu noktada yalnızca dini tercih değil, çalışma hakkını da ilgilendiren bir tartışmaya dönüştü.
37 kişinin gözaltına alınması tartışmayı büyüttü
Başörtüsü ve okul kıyafeti etrafında başlayan protestolar kısa süre içinde güvenlik boyutuna da taşındı.
Azerbaycan İçişleri Bakanlığı, 12 Ekim’de yaşanan olaylarla bağlantılı 37 kişinin gözaltına alındığını açıkladı. Bakanlık, bazı kişileri eğitim çalışanlarıyla çatışma çıkarmak, eğitim kurumlarına zarar vermek ve okulların işleyişini engellemeye yönelik eylemlerde bulunmakla suçladı.
Gözaltına alınanların kimlikleri ve yaşları kamuoyuna açıklanmadı.
Laiklik mi, dini özgürlük mü?
Azerbaycan, nüfusunun büyük bölümü Müslüman olmasına rağmen güçlü bir laik devlet geleneğine sahip. Hükümet açısından okullarda ortak kıyafet düzeni, kamusal eğitimin laik niteliğini koruyan bir uygulama olarak görülüyor.
Başörtüsü kullanan öğrenciler ve aileleri ise konuya farklı yaklaşıyor. Onlara göre başörtüsü kişisel bir dini tercih ve bu tercih nedeniyle öğrencinin eğitimden uzak kalması kabul edilemez.
Bu nedenle tartışmanın merkezinde yalnızca “okulda ne giyilebilir?” sorusu bulunmuyor. Asıl anlaşmazlık, devletin kıyafet düzenleme yetkisinin öğrencinin dini tercihi ve eğitim hakkıyla karşı karşıya geldiğinde sınırının nerede çizileceği üzerinde yoğunlaşıyor.
Bakü dış müdahale tartışmasına da dikkat çekiyor
Azerbaycan’da hükümete yakın bazı siyasi yorumcular, protestoların arkasında yabancı dini ve siyasi etkilerin bulunduğunu savunuyor. Özellikle İran bağlantılı dini nüfuz iddiaları tartışmanın önemli başlıklarından biri haline geldi.
Buna karşılık uygulamaya karşı çıkanlar, dış etki tartışmasının başörtülü öğrencilerin okula girip girememesi gibi doğrudan bir eğitim meselesinin önüne geçmemesi gerektiğini savunuyor.
Bu nedenle başörtüsü tartışması, Azerbaycan’da dini özgürlük meselesinin yanı sıra devletin dış etki ve ideolojik güvenlik konusundaki hassasiyetleriyle de iç içe geçmiş durumda.
Türkiye’den gelen tepkiler tartışmayı sınırların dışına taşıdı
Azerbaycan’daki uygulamalar Türkiye’de de tepki gördü. İstanbul’daki Azerbaycan Konsolosluğu önünde protesto düzenlenirken bazı siyasi isimler başörtülü öğrencilerin okullara alınmamasını eleştirdi.
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral da uygulamaya tepki gösteren isimler arasında yer aldı.
AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik ise Türkiye’de Azerbaycan’ı hedef alan bazı grupların ve sosyal medya yapılanmalarının AK Parti veya hükümetle bağlantısı bulunmadığını belirtti. Çelik, Türkiye ile Azerbaycan arasında siyasi bir gerilim görüntüsü oluşturulmasına karşı olduklarını ve iki ülke arasındaki ilişkilerin “kardeşlik” temelinde sürdüğünü söyledi.
Aliyev yönetimi açısından neden önemli?
Başörtüsü tartışmasının İlham Aliyev yönetimi için doğrudan bir siyasi kriz oluşturduğunu söylemek için henüz erken. Ancak olayların birden fazla şehirde protestolara ve öğrenci boykotlarına dönüşmesi, meselenin yalnızca okul yönetimlerinin uygulaması olarak kalmadığını gösteriyor.
Azerbaycan’da protestoların genişlemesinde konunun günlük hayata doğrudan temas etmesi önemli rol oynuyor. Öğrencilerin okula girememesi, öğretmenlerin işlerini kaybetme endişesi ve ailelerin çocuklarının eğitim hakkıyla dini tercihleri arasında seçim yapmak zorunda kaldıklarını düşünmesi tartışmayı canlı tutuyor.
Bundan sonraki süreçte kuralların nasıl uygulanacağı ve hükümetin protestolara vereceği karşılık, başörtüsü meselesinin yalnızca eğitim alanında kalan bir tartışma mı olacağını yoksa daha geniş bir toplumsal sorun haline mi geleceğini belirleyecek.
Kaynak: NationalTurk
